کفش نامناسب چه تأثیری بر پا و ناخن دارد؟ از ناخن فرورفته تا میخچه و پینه

وقتی درباره کفش نامناسب صحبت می‌کنیم، معمولاً اولین چیزی که به ذهن می‌رسد کفش تنگ یا کوچک است. اما مناسب بودن کفش فقط به سایز آن بستگی ندارد. ممکن است طول کفش مناسب باشد، اما عرض کمی داشته باشد یا قسمت جلوی آن آن‌قدر باریک باشد که انگشتان را به یکدیگر فشار دهد.

اگر این فشار هر روز و هنگام راه رفتن تکرار شود، می‌تواند روی پوست، انگشتان و ناخن‌ها تأثیر بگذارد. مطالعات علمی نیز نشان داده‌اند کفشی که از نظر اندازه یا فرم به‌درستی با پا هماهنگ نیست، با مشکلاتی مانند درد پا، میخچه، پینه، برخی تغییر شکل‌های انگشتان و آسیب‌های ناشی از فشار و ضربه به ناخن ارتباط دارد.

البته کفش تنها علت این مشکلات نیست. ساختار پا، فرم انگشتان، ژنتیک، نحوه راه رفتن، نوع فعالیت و بعضی بیماری‌ها نیز می‌توانند نقش داشته باشند. بنابراین بهتر است کفش را یکی از عواملی بدانیم که هنگام بررسی مشکلات پا و ناخن باید به آن توجه کرد.

دو کفش با سایز یکسان لزوماً فضای یکسانی برای پا ندارند. قالب کفش بین برندها و حتی مدل‌های مختلف یک برند متفاوت است.

برای انتخاب کفش مناسب، سه ویژگی اهمیت زیادی دارند:

انگشتان نباید هنگام راه رفتن مرتباً به جلوی کفش برخورد کنند.

پهنای کفش باید با عرض پا هماهنگ باشد. اگر کناره‌های پا یا انگشتان دائماً تحت فشار هستند، ممکن است عرض کفش کافی نباشد؛ حتی اگر طول آن مناسب باشد.

قسمت جلوی کفش باید فضای کافی برای قرار گرفتن راحت انگشتان داشته باشد. کفش‌های نوک‌باریک می‌توانند انگشتان را از طرفین به یکدیگر فشار دهند.

یک مرور علمی درباره اندازه و تناسب کفش نشان داده است که در بسیاری از جمعیت‌های بررسی‌شده، تعداد قابل‌توجهی از افراد کفشی می‌پوشند که از نظر طول یا عرض با پای آنها هماهنگ نیست. در همین مطالعات، استفاده از چنین کفش‌هایی با درد پا و مشکلاتی مانند میخچه، پینه و برخی تغییر شکل‌های انگشتان ارتباط داشته است.

بنابراین اینکه همیشه یک سایز مشخص کفش می‌پوشید، لزوماً به این معنی نیست که تمام کفش‌های همان سایز برای پای شما مناسب هستند.

اگر فضای جلوی کفش کافی نباشد، انگشتان و ناخن‌ها ممکن است هنگام راه رفتن بارها به داخل کفش برخورد کنند یا تحت فشار قرار بگیرند.

یک بار برخورد معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما تکرار این فشار در طول روز می‌تواند به ناخن آسیب بزند.

فشار و ضربه مکرر می‌تواند باعث یا همراه با مشکلاتی مانند این موارد باشد:

• درد و حساسیت ناخن
• کبودی یا خونریزی زیر ناخن
• جدا شدن بخشی از ناخن از بستر
• ضخیم شدن یا تغییر شکل ناخن
• تغییر رنگ صفحه ناخن

این موضوع در افرادی که زیاد راه می‌روند، می‌دوند یا ورزش می‌کنند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اگر پا داخل کفش به سمت جلو حرکت کند، ناخن‌ها ممکن است بارها با قسمت جلویی کفش برخورد کنند.

مطالعات مربوط به تغییرات ناشی از فشار و ضربه به ناخن نیز نشان می‌دهند که هنگام بررسی یک ناخن آسیب‌دیده یا تغییرشکل‌یافته، بهتر است علاوه بر خود ناخن، وضعیت انگشتان، پا و کفش فرد نیز بررسی شود.

قارچ ناخن می‌تواند باعث ضخیم شدن، تغییر رنگ و تخریب صفحه ناخن شود، اما فشار و ضربه مکرر نیز ممکن است ظاهر ناخن را تغییر دهند.

برای مثال، ناخنی که مدت زیادی به جلوی کفش برخورد کرده است ممکن است ضخیم، تغییررنگ‌داده یا از بستر جدا شود. بنابراین تنها از روی ظاهر ناخن نمی‌توان با اطمینان گفت که مشکل ناشی از قارچ است.

اگر تغییر ناخن در اثر فشار یا ضربه ایجاد شده باشد، استفاده خودسرانه از داروی ضدقارچ علت اصلی مشکل را برطرف نمی‌کند. در موارد مشکوک، بهتر است ناخن به‌درستی بررسی شود و در صورت نیاز آزمایش قارچ انجام گیرد.

ناخن فرورفته زمانی ایجاد می‌شود که لبه ناخن به پوست کنار آن فشار وارد کند یا وارد بافت اطراف ناخن شود و درد و التهاب ایجاد کند.

معمولاً نمی‌توان یک علت واحد برای ناخن فرورفته در نظر گرفت. فرم ناخن، ساختار انگشت، نحوه کوتاه کردن ناخن، ضربه و عوامل فردی می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.

کفش تنگ نیز می‌تواند فشار روی انگشت و اطراف ناخن را بیشتر کند. این موضوع به‌خصوص در کفش‌هایی که قسمت جلوی باریکی دارند اهمیت پیدا می‌کند؛ زیرا انگشتان از طرفین به یکدیگر فشرده می‌شوند.

در یک مطالعه روی ۲۰۶ بیمار مبتلا به ناخن فرورفته، حدود ۴۶ درصد افراد کفشی داشتند که اندازه آن با پایشان هماهنگ نبود. البته این یافته به این معنی نیست که کفش علت ناخن فرورفته در تمام این افراد بوده است؛ بلکه نشان می‌دهد تناسب کفش یکی از مواردی است که ارزش بررسی دارد.

اگر ناخن فرورفته بعد از درمان دوباره ایجاد می‌شود، علاوه بر وضعیت ناخن و سایر عوامل زمینه‌ای، بهتر است کفش نیز بررسی شود. کفش تنگ یا پنجه باریک می‌تواند فشار روی انگشت و پوست اطراف ناخن را افزایش دهد.

پوست در برابر فشار و اصطکاک مکرر واکنش نشان می‌دهد. اگر یک قسمت از پا مرتباً تحت فشار قرار بگیرد، پوست آن ناحیه ممکن است به‌تدریج ضخیم‌تر شود.

این فرایند در ایجاد میخچه و پینه نقش دارد.

برای مثال، اگر کناره انگشت کوچک دائماً به دیواره کفش فشرده شود، ممکن است در همان محل پوست ضخیم شود و میخچه ایجاد شود.

به همین دلیل، اگر میخچه برداشته شود اما همان فشار همچنان وجود داشته باشد، ممکن است بعد از مدتی دوباره در همان محل ایجاد شود.

در چنین شرایطی سؤال فقط این نیست که:

«چطور میخچه را برداریم؟»

بلکه باید بررسی کنیم:

«چرا این قسمت از پا مرتباً تحت فشار قرار می‌گیرد؟»

گاهی پاسخ این سؤال به اندازه، عرض یا فرم کفش مربوط می‌شود و گاهی نیز ساختار پا یا انگشتان در ایجاد فشار نقش دارد.

انحراف شست پا یا هالوکس والگوس یک مشکل چندعاملی است. ساختار استخوانی پا، ژنتیک و عوامل مربوط به نحوه عملکرد پا می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند. بنابراین درست نیست بگوییم کفش نوک‌باریک به‌تنهایی باعث انحراف شست می‌شود.

با این حال، مطالعات بین استفاده از کفش‌های با قسمت جلویی باریک و هالوکس والگوس ارتباط نشان داده‌اند.

یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نیز نشان داد استفاده از کفش‌های با پنجه باریک با احتمال بیشتر هالوکس والگوس همراه بوده است.

این موضوع نشان می‌دهد هنگام انتخاب کفش فقط طول آن مهم نیست؛ عرض و فرم قسمت جلوی کفش نیز باید با شکل پا هماهنگ باشد.

با افزایش ارتفاع پاشنه، نحوه توزیع وزن و فشار روی پا تغییر می‌کند و فشار بیشتری می‌تواند به قسمت جلویی پا منتقل شود.

اگر کفش علاوه بر پاشنه بلند، قسمت جلویی باریکی هم داشته باشد، فضای انگشتان کمتر می‌شود و همزمان فشار بیشتری به جلوی پا وارد می‌شود.

مطالعات، استفاده از کفش‌های پاشنه‌بلند را با برخی مشکلات پا، درد و هالوکس والگوس مرتبط دانسته‌اند؛ هرچند شواهد برای همه این مشکلات به یک اندازه قوی نیست.

برای افرادی که از قبل میخچه، درد جلوی پا، تغییر شکل انگشتان یا مشکلات ناخن دارند، نوع کفش و مدت استفاده از آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

برای جلوگیری از فشار روی انگشتان نباید به سراغ کفشی رفت که بیش از حد بزرگ است.

اگر پا داخل کفش بیش از حد حرکت کند، ممکن است هنگام راه رفتن به سمت جلو سر بخورد و اصطکاک یا برخورد انگشتان با کفش بیشتر شود.

بنابراین کفش مناسب باید فضای کافی برای انگشتان داشته باشد، اما در عین حال پا نباید داخل آن بیش از حد حرکت کند.

هدف انتخاب کفشی است که واقعاً با اندازه و فرم پا هماهنگ باشد، نه صرفاً کفشی بزرگ‌تر.

خود کفش باعث ایجاد قارچ نمی‌شود. برای ایجاد عفونت قارچی باید قارچ وجود داشته باشد و شرایط مناسب برای رشد آن فراهم شود.

اما کفش بسته و کم‌تهویه، به‌خصوص همراه با تعریق، می‌تواند محیط داخل کفش را گرم و مرطوب نگه دارد. این شرایط می‌تواند برای رشد قارچ مناسب‌تر باشد و مطالعات نیز بین محیط گرم و مرطوب داخل کفش و قارچ پوست پا ارتباط نشان داده‌اند.

بنابراین برای افرادی که مستعد قارچ پا هستند، خشک نگه داشتن پا، تعویض جوراب مرطوب و توجه به تهویه کفش اهمیت دارد.

با این حال، همان‌طور که گفتیم، هر تغییر رنگ یا ضخیم شدن ناخن به معنی قارچ نیست.

پا معمولاً نشانه‌هایی از فشار یا اصطکاک بیش از حد نشان می‌دهد. اگر بعد از پوشیدن یک کفش مرتباً با یکی از موارد زیر روبه‌رو می‌شوید، بهتر است اندازه و فرم کفش را دوباره بررسی کنید:

• قرمزی یا جای فشار روی انگشتان
• درد یا حساسیت اطراف ناخن
• برخورد مداوم انگشتان با جلوی کفش
• احساس فشردگی انگشتان کنار یکدیگر
• بی‌حسی یا احساس فشار
• تاول‌های مکرر
• ایجاد میخچه در یک نقطه مشخص
• پینه غیرعادی
• کبودی ناخن
• جدا شدن ناخن از بستر

به محل ایجاد این مشکلات نیز توجه کنید. اگر میخچه، تاول یا آسیب ناخن مرتباً در همان نقطه ایجاد می‌شود، احتمال وجود فشار یا اصطکاک مکرر در آن ناحیه ارزش بررسی دارد.

هیچ مدل کفشی برای همه افراد مناسب نیست. شکل پا، عرض پنجه، طول انگشتان و نوع فعالیت در افراد مختلف متفاوت است.

با این حال چند اصل کلی می‌تواند به انتخاب بهتر کمک کند:

انگشتان نباید روی یکدیگر قرار بگیرند یا از طرفین تحت فشار باشند.

اگر کفش باریک است، انتخاب یک سایز بزرگ‌تر همیشه مشکل را حل نمی‌کند. ممکن است به کفشی با عرض بیشتر نیاز باشد.

هنگام راه رفتن، انگشتان نباید مرتباً به انتهای کفش ضربه بزنند.

کفش نباید آن‌قدر بزرگ باشد که پا هنگام هر قدم داخل آن به جلو و عقب حرکت کند.

کفشی که برای استفاده روزمره مناسب است، لزوماً برای دویدن یا ورزش مناسب نیست.

در نهایت، فقط به عدد نوشته‌شده روی کفش اعتماد نکنید. قالب کفش‌های مختلف با یکدیگر متفاوت است و هماهنگی واقعی کفش با شکل پای شما از سایز روی جعبه مهم‌تر است.

گاهی میخچه برداشته می‌شود اما بعد از مدتی دوباره دقیقاً در همان محل ایجاد می‌شود. ناخن فرورفته درمان می‌شود ولی دوباره برمی‌گردد. یا یک ناخن بارها تحت فشار قرار می‌گیرد و تغییر شکل می‌دهد.

در چنین شرایطی باید پرسید:

چه چیزی باعث می‌شود دوباره به همان قسمت از پا فشار وارد شود؟

کفش یکی از مواردی است که باید بررسی شود.

حتی کفشی که بیشتر از آن استفاده می‌کنید می‌تواند اطلاعات مفیدی داشته باشد. محل فشار، تغییر شکل کفش و نحوه ساییده شدن قسمت‌های مختلف آن می‌توانند سرنخ‌هایی درباره نحوه استفاده از پا بدهند.

البته از روی سایش کف کفش به‌تنهایی نمی‌توان درباره پرونیشن، سوپینیشن یا یک مشکل خاص نتیجه‌گیری کرد. الگوی سایش تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد.

در مقاله جداگانه «سایش کف کفش چه چیزی درباره پا و نحوه راه رفتن نشان می‌دهد؟» این موضوع را دقیق‌تر بررسی خواهیم کرد.

کفش نامناسب فقط کفشی نیست که سایز آن کوچک باشد. طول، عرض، فرم قسمت جلوی کفش و نحوه قرار گرفتن پا داخل آن همگی می‌توانند میزان فشار واردشده به پوست، انگشتان و ناخن‌ها را تغییر دهند.

شواهد علمی نشان می‌دهند کفشی که به‌درستی با پا هماهنگ نیست با مشکلاتی مانند درد پا، میخچه، پینه، برخی تغییر شکل‌های انگشتان و آسیب‌های ناشی از فشار به ناخن ارتباط دارد. کفش تنگ و پنجه باریک نیز می‌توانند فشار روی انگشت و اطراف ناخن را افزایش دهند.

اگر میخچه، پینه، ناخن فرورفته یا آسیب ناخن بعد از درمان دوباره ایجاد می‌شود، بهتر است فقط به خود مشکل توجه نکنیم. پیدا کردن دلیل فشار مکرر می‌تواند بخش مهمی از جلوگیری از تکرار آن باشد.

در پُدولانژ | مرکز تخصصی مراقبت پا می‌توانید برای بررسی مشکلات پا و ناخن و انتخاب مسیر مناسب مراقبت، مشاوره دریافت کنید.